15 Điều cần biết về bệnh trào ngược dạ dày: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bệnh trào ngược dạ dày là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất hiện nay, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Tình trạng này không chỉ gây ra sự khó chịu và đau đớn mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị đúng cách.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá 15 điều quan trọng về bệnh trào ngược dạ dày, từ nguyên nhân và triệu chứng cho đến các phương pháp điều trị hiệu quả. Bạn sẽ hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh, cách nhận biết các dấu hiệu cảnh báo, và những biện pháp phòng ngừa có thể áp dụng trong cuộc sống hàng ngày.

Cho dù bạn đang tìm kiếm thông tin cho bản thân hay cho người thân, bài viết này sẽ cung cấp cho bạn kiến thức toàn diện để đối phó với bệnh trào ngược dạ dày một cách hiệu quả. Hãy cùng Teresa Herbs tìm hiểu để bảo vệ sức khỏe của bạn và những người xung quanh khỏi tác động của căn bệnh phổ biến nhưng không kém phần nguy hiểm này.

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản, còn được gọi là bệnh trào ngược dạ dày-thực quản (GERD), là tình trạng acid dạ dày và các chất khác trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Đây là một hiện tượng bất thường, xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới (LES) – một vòng cơ nằm giữa thực quản và dạ dày – không đóng chặt như bình thường, cho phép acid dạ dày và thức ăn đã tiêu hóa một phần trào ngược lên thực quản.

Khi acid dạ dày tiếp xúc với niêm mạc thực quản, nó có thể gây ra cảm giác nóng rát, đau đớn và khó chịu. Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên (ít nhất hai lần một tuần) và kéo dài, nó được coi là một bệnh lý cần được điều trị.

Cơ chế gây bệnh trào ngược dạ dày

Vai trò của cơ thắt thực quản dưới

Cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự trào ngược của acid dạ dày. Trong điều kiện bình thường, cơ thắt này hoạt động như một van một chiều, cho phép thức ăn và nước bọt đi xuống dạ dày nhưng ngăn không cho chúng trào ngược lên thực quản. Tuy nhiên, khi cơ thắt này bị suy yếu hoặc giãn ra quá mức, nó không thể đóng chặt hoàn toàn, tạo điều kiện cho acid dạ dày trào ngược.

Quá trình acid dạ dày trào ngược

Khi acid dạ dày trào ngược, nó có thể gây kích ứng và tổn thương niêm mạc thực quản. Quá trình này thường xảy ra sau khi ăn, đặc biệt là khi nằm xuống hoặc cúi người. Áp lực trong ổ bụng tăng lên (ví dụ: do béo phì hoặc mang thai) cũng có thể đẩy acid dạ dày lên thực quản. Ngoài ra, một số yếu tố như hút thuốc, uống rượu, và ăn các thực phẩm cay nóng có thể làm tăng sản xuất acid dạ dày, góp phần vào quá trình trào ngược.

7 Nguyên nhân phổ biến gây trào ngược dạ dày

1. Thói quen ăn uống không lành mạnh

Ăn quá nhiều, ăn nhanh, hoặc tiêu thụ các thực phẩm giàu chất béo, cay nóng, và acid có thể kích thích sản xuất acid dạ dày và làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới. Thói quen ăn uống không đều đặn cũng có thể gây ra tình trạng trào ngược.

Thói quen ăn uống không lành mạnh làm tăng nguy cơ mắc bệnh trào ngược dạ dày

2. Béo phì và thừa cân

Mỡ thừa trong cơ thể, đặc biệt là quanh vùng bụng, tạo áp lực lên dạ dày và có thể đẩy acid lên thực quản. Ngoài ra, béo phì cũng có thể làm thay đổi áp lực trong ổ bụng, ảnh hưởng đến chức năng của cơ thắt thực quản dưới.

3. Mang thai

Trong thời kỳ mang thai, hormone progesterone tăng cao có thể làm giãn cơ thắt thực quản dưới. Đồng thời, sự phát triển của thai nhi cũng tạo áp lực lên dạ dày, làm tăng nguy cơ trào ngược.

4. Hút thuốc lá

Nicotine trong thuốc lá có thể làm giảm khả năng sản xuất nước bọt – một chất đệm tự nhiên chống lại acid dạ dày. Ngoài ra, hút thuốc còn làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới, tạo điều kiện cho acid trào ngược.

5. Sử dụng một số loại thuốc

Một số loại thuốc như aspirin, ibuprofen, và một số thuốc điều trị huyết áp có thể làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày bằng cách làm giảm áp lực của cơ thắt thực quản dưới hoặc kích thích sản xuất acid dạ dày.

6. Thoát vị hoành

Tình trạng này xảy ra khi một phần dạ dày đẩy lên qua cơ hoành vào lồng ngực, làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới và tạo điều kiện cho acid dạ dày trào ngược.

7. Stress và lo âu

Mặc dù stress không trực tiếp gây ra trào ngược dạ dày, nhưng nó có thể làm tăng cảm giác đau và khó chịu liên quan đến bệnh. Stress cũng có thể dẫn đến các thói quen không lành mạnh như ăn nhanh, ăn nhiều, hoặc hút thuốc, từ đó gián tiếp làm tăng nguy cơ trào ngược.

10 Triệu chứng điển hình của bệnh trào ngược dạ dày

1. Ợ nóng và đau sau xương ức

Đây là triệu chứng phổ biến nhất của trào ngược dạ dày. Bệnh nhân thường cảm thấy một cơn đau rát hoặc nóng bỏng sau xương ức, có thể lan lên cổ họng. Cảm giác này thường xuất hiện sau khi ăn hoặc khi nằm xuống.

2. Khó nuốt

Trào ngược acid liên tục có thể gây viêm và sưng tấy thực quản, dẫn đến cảm giác khó nuốt hoặc cảm giác như có vật gì đó mắc kẹt trong cổ họng.

Cảm giác vướng ở cổ họng liên tục xảy ra chứng tỏ bạn đang mắc GERD

3. Đau ngực

Đôi khi, cơn đau do trào ngược dạ dày có thể lan lên ngực, gây nhầm lẫn với cơn đau tim. Nếu bạn không chắc chắn về nguyên nhân gây đau ngực, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.

4. Nôn và buồn nôn

Trào ngược acid có thể kích thích phản xạ nôn, dẫn đến cảm giác buồn nôn hoặc thậm chí nôn ra acid dạ dày.

5. Ho khan kéo dài

Acid trào ngược vào họng có thể kích thích các dây thần kinh, gây ra cơn ho khan dai dẳng, đặc biệt là vào ban đêm hoặc khi nằm xuống.

6. Khàn giọng

Tiếp xúc thường xuyên với acid dạ dày có thể gây kích ứng dây thanh quản, dẫn đến tình trạng khàn giọng, đặc biệt là vào buổi sáng.

7. Cảm giác vướng ở cổ họng

Nhiều người bị trào ngược dạ dày mô tả cảm giác như có một cục ở cổ họng, ngay cả khi không nuốt. Hiện tượng này được gọi là cảm giác vướng họng.

8. Rối loạn giấc ngủ

Trào ngược acid thường trở nên tồi tệ hơn vào ban đêm khi nằm xuống, có thể gây khó ngủ hoặc thức giấc giữa đêm do cảm giác khó chịu.

9. Hơi thở có mùi

Acid trào ngược có thể để lại mùi khó chịu trong miệng, dẫn đến hơi thở có mùi, ngay cả sau khi đánh răng.

10. Ợ chua và trớ

Ợ chua thường xuyên và cảm giác thức ăn hoặc chất lỏng trào ngược lên miệng (trớ) là những dấu hiệu điển hình của bệnh trào ngược dạ dày.

Phân loại bệnh trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày sinh lý

Đây là tình trạng trào ngược nhẹ và tạm thời, thường xảy ra sau bữa ăn và không gây ra các triệu chứng đáng kể hoặc tổn thương niêm mạc thực quản. Hầu hết mọi người đều trải qua trào ngược sinh lý thỉnh thoảng và nó không được coi là một bệnh lý.

Trào ngược dạ dày bệnh lý

Trào ngược bệnh lý xảy ra thường xuyên hơn (ít nhất hai lần một tuần) và có thể gây ra các triệu chứng đáng kể cũng như tổn thương niêm mạc thực quản. Đây là tình trạng cần được chẩn đoán và điều trị y tế.

Phương pháp chẩn đoán bệnh trào ngược dạ dày

A. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, tiền sử bệnh và thực hiện khám thực thể. Trong nhiều trường hợp, chẩn đoán có thể được đưa ra dựa trên thông tin này.

B. Nội soi dạ dày – thực quản

Thủ thuật này cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp bên trong thực quản và dạ dày, phát hiện các tổn thương hoặc bất thường.

C. Đo pH thực quản 24 giờ

Một ống nhỏ được đặt qua mũi xuống thực quản để đo lượng acid trong thực quản trong 24 giờ, giúp xác định mức độ trào ngược.

D. Manometry thực quản

Kỹ thuật này đánh giá chức năng của cơ thắt thực quản dưới và khả năng co bóp của thực quản.

E. X-quang thực quản có cản quang

Bệnh nhân uống một chất cản quang và chụp X-quang để quan sát cấu trúc và chức năng của thực quản và dạ dày.

Biến chứng có thể xảy ra nếu không điều trị

A. Viêm thực quản

Tiếp xúc lâu dài với acid dạ dày có thể gây viêm và loét niêm mạc thực quản, dẫn đến đau đớn và khó nuốt.

B. Hẹp thực quản

Sẹo hình thành do viêm mạn tính có thể làm hẹp thực quản, gây khó khăn trong việc nuốt.

C. Thực quản Barrett

Đây là tình trạng niêm mạc thực quản bị thay đổi do tiếp xúc lâu dài với acid, làm tăng nguy cơ ung thư thực quản.

D. Ung thư thực quản

Mặc dù hiếm gặp, nhưng trào ngược dạ dày mạn tính có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư thực quản.

Phương pháp điều trị bệnh trào ngược dạ dày

A. Điều trị không dùng thuốc

• Thay đổi lối sống: Giảm cân, tránh ăn quá no, không nằm ngay sau khi ăn.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Tránh thực phẩm gây kích ứng như đồ cay, đồ béo, caffeine và rượu.
• Nâng đầu giường khi ngủ để giảm trào ngược về đêm.
• Quản lý stress thông qua các kỹ thuật thư giãn như yoga hoặc thiền.

B. Điều trị bằng thuốc

• Thuốc kháng acid: Giúp trung hòa acid dạ dày, mang lại sự giảm nhẹ nhanh chóng nhưng tạm thời.
• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giảm sản xuất acid dạ dày, hiệu quả trong điều trị dài hạn.
• Thuốc đối kháng thụ thể H2: Giảm sản xuất acid dạ dày, thường được sử dụng cho các trường hợp nhẹ đến trung bình.
• Thuốc tăng cường nhu động ruột: Giúp tăng cường khả năng co bóp của dạ dày và đẩy thức ăn xuống ruột nhanh hơn.

Điều trị bằng thuốc khi bệnh lý nặng và phức tạp hơn

C. Phẫu thuật trong trường hợp nặng

Trong một số trường hợp nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa, phẫu thuật có thể được cân nhắc. Phương pháp phổ biến nhất là phẫu thuật nội soi Nissen fundoplication, trong đó một phần dạ dày được quấn quanh phần dưới của thực quản để tăng cường cơ thắt thực quản dưới.

Chế độ ăn uống cho người bị trào ngược dạ dày

A. Thực phẩm nên ăn

• Rau xanh: Bông cải xanh, cải xoăn, đậu bắp
• Trái cây không acid: Dưa hấu, dưa lưới, chuối
• Ngũ cốc nguyên hạt: Yến mạch, gạo lứt, quinoa
• Protein nạc: Gà, cá, đậu phụ
• Sữa chua và các sản phẩm probiotic
• Trà thảo mộc: Trà hoa cúc, trà bạc hà

Thực phẩm giàu chất xơ và trái cây là lựa chọn hoàn hảo giúp phòng ngừa bệnh

B.Thực phẩm cần tránh

• Đồ ăn cay nóng và nhiều dầu mỡ
• Chocolate và caffeine
• Rượu và đồ uống có ga
• Cà chua và các sản phẩm từ cà chua
• Cam quýt và các loại trái cây có tính acid
• Hành tỏi
• Thức ăn chiên rán

8 Cách phòng ngừa bệnh trào ngược dạ dày

1. Giảm cân nếu thừa cân

Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm áp lực lên dạ dày và cơ thắt thực quản dưới.

2. Tránh ăn quá no

Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày thay vì ăn ít bữa nhưng nhiều thức ăn.

3. Hạn chế đồ uống có cồn và caffeine

Cả hai đều có thể làm giãn cơ thắt thực quản dưới, tạo điều kiện cho acid trào ngược.

4. Bỏ thuốc lá

Hút thuốc làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới và kích thích sản xuất acid dạ dày.

5. Không nằm ngay sau khi ăn

Đợi ít nhất 3 giờ sau khi ăn trước khi nằm xuống hoặc đi ngủ.

6. Nâng đầu giường khi ngủ

Nâng đầu giường lên khoảng 15-20 cm giúp giảm trào ngược về đêm.

7. Mặc quần áo rộng rãi

Quần áo chật có thể tạo áp lực lên bụng và dạ dày, làm tăng nguy cơ trào ngược.

8. Quản lý stress

Thực hành các kỹ thuật thư giãn như yoga, thiền, hoặc hít thở sâu để giảm stress.

Các bài tập hỗ trợ giảm triệu chứng trào ngược dạ dày

A. Bài tập thở cơ hoành

Tập thở bằng cơ hoành có thể giúp tăng cường chức năng của cơ thắt thực quản dưới:

1. Nằm ngửa, đặt một tay lên ngực và một tay lên bụng.
2. Hít sâu qua mũi, để bụng phồng lên trong khi giữ cho ngực không di chuyển.
3. Thở ra chậm qua miệng, cảm nhận bụng xẹp xuống.
4. Lặp lại 5-10 lần, thực hiện 2-3 lần mỗi ngày.

B. Bài tập tăng cường cơ thắt thực quản dưới

Bài tập này giúp tăng cường sức mạnh của cơ thắt thực quản dưới:

1. Ngồi thẳng lưng trên ghế.
2. Hít vào sâu và giữ hơi thở.
3. Siết chặt cơ hậu môn và cơ sàn chậu như thể bạn đang cố gắng ngăn chặn nước tiểu.
4. Giữ trong 5-10 giây, sau đó thả lỏng.
5. Lặp lại 10 lần, thực hiện 3 lần mỗi ngày.

Trào ngược dạ dày ở trẻ em: Dấu hiệu và cách xử lý

Trào ngược dạ dày ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh, khá phổ biến và thường được gọi là “trớ sữa”. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên và kèm theo các triệu chứng khác, có thể là dấu hiệu của bệnh trào ngược dạ dày-thực quản (GERD) ở trẻ.

Dấu hiệu cần chú ý:

• Nôn trớ thường xuyên
• Khó tăng cân hoặc sụt cân
• Quấy khóc, khó chịu sau khi ăn
• Ho hoặc thở khò khè
• Từ chối ăn hoặc ăn ít

Cách xử lý:

• Cho trẻ ăn nhiều bữa nhỏ thay vì ít bữa lớn
• Giữ trẻ thẳng đứng 30 phút sau khi ăn
• Đối với trẻ bú bình, có thể dày đặc sữa (theo hướng dẫn của bác sĩ)
• Tránh cho trẻ mặc quần áo chật
• Nâng đầu giường khi trẻ ngủ (đối với trẻ lớn)

Nếu các triệu chứng không cải thiện hoặc trở nên nghiêm trọng, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Những lưu ý khi điều trị bệnh trào ngược dạ dày

1. Tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ

Điều quan trọng là phải uống thuốc đúng liều lượng và thời gian như bác sĩ đã chỉ định. Không tự ý ngừng thuốc khi cảm thấy các triệu chứng đã giảm bớt.

2. Theo dõi và ghi chép triệu chứng

Ghi lại các triệu chứng, thời điểm xuất hiện và các yếu tố có thể gây kích thích. Điều này sẽ giúp bạn và bác sĩ đánh giá hiệu quả của phương pháp điều trị và điều chỉnh nếu cần thiết.

3. Tái khám định kỳ

Đừng bỏ qua các cuộc hẹn tái khám. Ngay cả khi bạn cảm thấy khỏe hơn, việc theo dõi định kỳ vẫn rất quan trọng để đảm bảo bệnh được kiểm soát tốt và phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh trào ngược dạ dày có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Trong nhiều trường hợp, bệnh trào ngược dạ dày có thể được kiểm soát hiệu quả thông qua thay đổi lối sống và điều trị y tế. Tuy nhiên, đối với một số người, đặc biệt là những trường hợp nặng hoặc mạn tính, có thể cần điều trị lâu dài hoặc thậm chí phẫu thuật. Mục tiêu chính của điều trị là kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

2. Trào ngược dạ dày có gây ung thư không?

Mặc dù trào ngược dạ dày mạn tính có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư thực quản, nhưng điều này không có nghĩa là tất cả người bị trào ngược dạ dày sẽ bị ung thư. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải điều trị và theo dõi bệnh đúng cách để giảm thiểu nguy cơ này.

3. Người bị trào ngược dạ dày có nên ăn chuối không?

Chuối thường được coi là an toàn và có lợi cho người bị trào ngược dạ dày. Chúng có tính kiềm tự nhiên và có thể giúp trung hòa acid dạ dày. Tuy nhiên, một số người có thể nhạy cảm với chuối, vì vậy hãy quan sát phản ứng của cơ thể bạn.

4. Làm thế nào để phân biệt trào ngược dạ dày với đau tim?

Mặc dù cả hai tình trạng đều có thể gây đau ngực, nhưng có một số điểm khác biệt:

• Trào ngược dạ dày thường gây cảm giác nóng rát sau xương ức, trong khi đau tim thường gây đau tức ngực.
• Trào ngược thường trở nên tồi tệ hơn sau khi ăn hoặc khi nằm xuống, trong khi đau tim thường không liên quan đến tư thế.
• Đau tim có thể lan ra cánh tay, hàm, hoặc lưng, và thường kèm theo khó thở, đổ mồ hôi, hoặc buồn nôn.

Nếu bạn không chắc chắn về nguyên nhân gây đau ngực, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.

5. Có nên dùng thuốc kháng acid lâu dài để điều trị trào ngược dạ dày không?

Mặc dù thuốc kháng acid có thể mang lại sự giảm nhẹ nhanh chóng, nhưng chúng không được khuyến cáo sử dụng lâu dài như một phương pháp điều trị chính cho trào ngược dạ dày. Sử dụng thuốc kháng acid quá mức có thể gây ra tác dụng phụ như tiêu chảy hoặc táo bón. Đối với điều trị lâu dài, bác sĩ thường kê đơn các loại thuốc khác như thuốc ức chế bơm proton (PPI) hoặc thuốc đối kháng thụ thể H2.

Biên tập 

Dược sĩ Nguyễn Ngô Quốc Thái

Dược sĩ Nguyễn Ngô Quốc Thái hiện đang đảm trách chuyên môn tại Công ty Cổ phần Dược phẩm & Thiết bị Y tế Teresa